Interview Raymond Ostelo

Noord Hollands dagblad, 7 oktober, 2020

Iedere (chronische) rugpatiënt zou eigenlijk zijn eigen casemanager moeten krijgen. Die kan hem wegwijs maken in het woud aan behandelingen, oefeningen en therapieën.

,,In mijn beleving is er een enorme versplintering aan behandelvormen ontstaan’’, zegt hoogleraar Raymond Ostelo, waarbij iedere behandelaar zijn favoriete hobby of specialisme heeft. Er zijn ontzettend veel hulpverleners die zich met rugklachten bezighouden. Zonder dat er nou heel veel afstemming is. Er is weinig coördinatie in de zorg voor deze groep patiënten. Dat zie ik wel als een bottleneck.’’

,,Adviezen kunnen ook nog wel eens verwarrend zijn voor patiënten’’, geeft Ostelo aan. ,,De een zegt bijvoorbeeld: Het is slijtage, je moet rust houden. Een ander zegt: Nee, je moet blijven oefenen.’’

Bij de Vrije Universiteit en Amsterdam UMC bekleedt Ostelo de leerstoel evidence based fysiotherapie. Binnen zijn vakgroep hoopt iemand binnenkort te promoveren op musculoskeletale geneeskunde (MSK), een van die ’vele vormen’ trouwens. De musculoskeletale geneeskunde richt zich op verstoringen in het bewegingsapparaat, vaak ook op spierschade. ,,Wat MSK-artsen van de meeste andere paramedische behandelaars onderscheidt, is dat het artsen zijn’’, noemt Ostelo een belangrijk verschil. ,,Zij hebben een traditionele opleiding in de geneeskunde.’’

Inzicht

Bovendien is het promotie-onderzoek bedoeld om meer wetenschappelijk inzicht te krijgen en juist dat ontbreekt vaak. Voor Ostelo is dat ook een van de oorzaken van het ontstane woud aan therapieën. ,,Als je kijkt naar het wetenschappelijk bewijs, is er voor lage rugklachten geen enkele succesvolle ingreep of behandeling (’interventie’) die er écht bovenuit steekt. Daar is ook veel discussie over in de wetenschappelijke literatuur. Bij grofweg negentig procent van de patiënten weten we niet goed waar de klachten vandaan komen.’’

,,Dat leidt ertoe dat iedereen zijn eigen bril opzet’’, aldus Ostelo, ,,dat vanuit dat ene perspectief iemand behandeld wordt. En je krijgt het verhaal van de individuele patiënt. Die is vaak met de ene therapie wel geholpen, maar met een andere niet. Zo is een heel aanbod aan ’paramedische’ zorg ontstaan, waarbij niemand heel goed weet: wat is nou de beste optie?’’

,,Het betekent ook dat patiënten heel erg aan het shoppen slaan. Dat ze in een circuit van hulpverleners terecht komen. We weten dat actief blijven en goede voorlichting helpt, maar vanuit de wetenschap kunnen we niet zeggen welke therapie nou echt beter werkt dan een andere. En het nadeel van rugproblemen is dat ze weliswaar meestal over gaan, maar dat ze vaak ook weer terugkomen. Het grootste risico voor een rugpatiënt is dat hij na herstel weer een keer rugpatiënt wordt.’’

Er geldt wel een ’generieke aanbeveling’ binnen Ostelo’s vakgebied - fysiotherapie - en dat van aanverwante terreinen, aldus de hoogleraar. Je moet ten eerste zorgen dat de patiënt goed geïnformeerd is. Daarnaast is het belangrijk dat hij (weer) actief wordt, of blijft, en dat hij een serie bewegingsoefeningen meekrijgt. ,,Maar welke oefeningen of therapieën nou het beste werken, weten we niet - waardoor we ook geen harde aanbevelingen kunnen doen, omdat daarvoor het wetenschappelijk bewijs niet sterk genoeg is.’’

Er is een flinke lijst aan potentiële behandelingen. Fysiotherapie vanzelfsprekend. De daarvan afgeleide manuele therapie en oefentherapie. Cesar-Mensendieck. Maar er zijn ook bewegingsagogen. Acupunctuur. Chiropraxie, body stress release, yoga, ’lifestyle-geneeskunde’, orthomanuele geneeskunde. Waarbij de ene behandelvorm meer gangbaar is dan de andere.

Scholen

,,En binnen de oefentherapie heb je weer allerlei ’scholen’. Bijvoorbeeld de McKenzie-therapie’’, zegt Ostelo. ,,Er zijn oefeningen die vooral de spierkracht vergroten. Anderen zeggen weer: je moet juist je core stability (rompstabiliteit) versterken. Dan krijg je oefeningen die je veel in de sportwereld ziet.’’

Tegelijk wil het nog wel eens belemmerend werken dat een rugpatiënt behandeling verwacht - en niet dat hij met een set oefeningen als huiswerk wordt weggestuurd. ,,Dat is een interessant verschil in perceptie. Een consult bij een fysiotherapeut of oefentherapeut waarbij veel aandacht is voor uitleg over pijn en het dagelijkse functioneren van een patiënt, en wat hij zelf zou kunnen doen om dat te verbeteren, wordt dan vaak niet als een échte behandeling gezien. Ze verwachten gemasseerd, gemanipuleerd of ’gekraakt’ te worden. Maar die voorlichting, adviezen ten aanzien van dagelijkse activiteiten, en oefeningen ter bevordering van deze activiteiten, zijn op dit moment - bewezen - de meest effectieve interventies die we hebben.’’

Misleiden

Ostelo waarschuwt dat een MRI-scan ook kan misleiden. ,,Je ziet dat mensen terug blijven komen bij hun huisarts en dan uiteindelijk toch doorverwezen worden voor een MRI. Ook dat is een verkeerde aanname, dat er een foto gemaakt móet worden. Als het richting een hernia gaat, is het zinvol. Maar je ziet altijd wat op zo’n MRI. Terwijl het maar de vraag is of dat wat je ziet ook daadwerkelijk de oorzaak van jouw klachten is.’’

,,Eén van de problemen met de rug is dat klachten blijven terugkomen. Dat is inderdaad even de uitdaging. We moeten zorgen dat patiënten beter begeleid worden. Niet zomaar naar huis gestuurd worden.’’

,,In de tweedelijnszorg - in het ziekenhuis onder andere, zie je vaak een meer gecoördineerde aanpak. De orthopeed, de neuroloog en een chirurg kijken samen naar een rugpatiënt. In de eerstelijnszorg, waar de meesten in blijven, ontbreekt dat. Je zou een casemanager voor rugklachten moeten hebben. Iemand die de zorg voor een patiënt coördineert. Zodat er een overall en een beter beeld van die patiënt ontstaat.’’

Serie

Twee miljoen mensen kampen met (chronische) rugklachten. Grofweg driekwart van de Nederlanders krijgt ooit rug- of nekklachten – dat zijn er zo’n 12,8 miljoen. Maar voor hooguit vijf procent van de klachten in de rug wordt een aanwijsbare oorzaak gevonden. In 2018 waren er ruim 600.000 nieuwe gevallen van lage rugpijn, de meest voorkomende klacht.

Vier weken lang besteedden we in een serie aandacht aan rugproblemen, telkens in een tweeluik. Over oorzaken, gevolgen en behandelingen – waar vaak bij chronische klachten gangbare therapieën tekort schieten. Dit was de epiloog.

Reageren? fit@mediahuis.nl